انجمن شعر

[DELFAN]

زندگی نامه مهدی حمیدی

دکتر مهدی حمیدی از شاعران بنام و چهره های درخشان ادبیات معاصر ایران است. وی در سال 1293 شمسی در شیراز پا به عرصه وجود گذاشت. پدرش مرحوم سید محمد حسن ثقة الاعلام از بازرگانان معروف شیراز بود که در دوره های اول مجلس شورای ملی، از آن شهر به نمایندگی مجلس انتخاب گردید.

مادر دکتر حمیدی بانو سکینه آغازی یکی از زنان دانشمند و تربیت شده و اصیل است که خود شاعره ای سخن سنج به شمار می رود. وی در حدود چهل سال قبل که فرهنگ ایران و مخصوصاً تعلیم و تربیت دوشیزگان با مخالفتهای زیادی مواجه بود در شیراز به تأسیس مدرسه ای بنام عفتیه که در حقیقت ما در تمام مدارس دخترانه فارس محسوب می شود، همت گماشت.

دکتر حمیدی بیش از دو سال و نیم نداشت که پدرش درگذشت و تربیت او به عهده مادرش محول گشت. تحصیلات ابتدایی حمیدی در مدرسه شعاعیه و دوره متوسطه در دبیرستان سلطانی شیراز به پایان رسید و در سال 1313 برای ادامه تحصیلات به تهران آمد به دانشسرای عالی داخل شد و به سال 1316 در رشته ادبیات فارسی با رتبه اول به اخذ لیسانس نائل گردید.

در همین سال مجموعه اشعاری به نام "شکوفه ها" را انتشار داد و استادان بزرگ را شیفته خود ساخت و بسیاری از دانشمندان بر این کتاب تقریظها نوشتند و عده ای از فضلا و شعر شناسان با انتشار این دیوان ظهور شاعری بزرگ را مژده داده اند.

حمیدی پس از اخذ لیسانس به کارمندی فرهنگ در آمد و برای انجام خدمت سربازی به طهران مراجعت کرد و به دانشکده افسری داخل شد و یک سال بعد درجه ستوان دومی برای خدمت افسری به شیراز برگشت.

در این یک سال حادثه عشقی که منجر به ناکامی شد، کتابهای "عشق دربدر" و "اشک معشوق" را که محصول این عشق سوزان اوست به وجود آورده. کتابهای "پس از یکسال" و "سبکسریهای قلم" در این مدت نیز به وسیله او منتشر گردید.

پس از آثار مزبور "شاعر در آسمان" و "فرشتگان زمین" و "عصیان" که در حقیقت متمم دیوان اشک معشوق است به وسیله دکتر حمیدی انتشار یافت. مجموعه این آثار که نظم و نثر را به منتها درجه دلفریبی و زیبایی رسانده بود از عموم نقاط ایران چشمها را به شیراز مهد سعدی و حافظ متوجه ساخت و بر همه مسلم گشت که شاعر بزرگ دیگری در ادبیات ایران به رستاخیز نظم و نثر پرداخته است.

حمیدی در 1325 دوره دکتری ادبیات را به پایان رسانید و اینک با سمت استادی در دانشکده ادبیات تهران به کار تدریس اشتغال دارد. "بطور کلی آثار حمیدی از دو نوع شعر تشکیل شده است، یکی اشعار تقلیدی و دیگری ابتکاری. اشعار تقلیدی حمیدی به سبک ترکستانی است و از شعرای متقدم پیروی می کند و در این میان به فردوسی و فرخی و منوچهری و مسعود سعد ارادت بیشتری دارد.

حمیدی حال و طراوتی را که در سخنان فرخی است با سوز و گداز کلام مسعود می آمیز دو تار و پودشان را از دل خود می گیرد و بیانات خویش را چنان موثر و دلنشین ادا می کند که در موقع خواندن به قول نظامی عروشی: "وقت باشد که از اشعار او موی بر اندام بر پای خیز دو جای آن بود که آب از چشم برود."

روی هم رفته سخنان حمیدی پر طراوت، روان، جاندار، دلنشین و گوشنواز است و همه وقت یک آهنگ و موسیقی مخصوص با خویش دارد؛ و مثل این است که موسیقی آن نیز در خود شعر تعبیه شده و به همراه آن نواخته می شود. حمیدی در تجسم مناظر و حالات مختلف بسیار تواناست، شبهای هجر، روزهای انتظار، دقایق وصل و لحظات وداع را با رموز عاشقی و جغاکاری به طوری وصف می کند، که خواننده به جزئیات مشاهدات و مقاصد او آشنا می شود و تمام مناظره را پیش چشم می بیند.

[DELFAN]

آثار مهدی حمیدی

آثار منظوم:

شکوفه ها- پس از یک سال- اشک معشوق- سالهای سیاه- زمزمه بهشت- طلسم شکسته- ده فرمان

آثار منثور:

سبکسریهای قلم- عشق دربدر(3 جلد)- شاعر در آسمان فرشتگان زمین- عروض حمیدی (درباره فن عروض و شامل عقاید شاعر درباره این فن)

تألیفات:

دریای گوهر(3 جلد)- بهشت سخن (2 جلد)- شاهکارهای فردوسی

[DELFAN]

نمونه ای از اشعار

بامداد خیال انگیز

شب پرندگان رقص کنان آمدند----- صبح به روی پر ایشان دمید
تیرگی شام به آهستگی ----- زیر پرو بال سحر آرمید
جنبید از جای نسیمی به ناز ----- گیسوی بید از وزشی تاب خورد
مهر دمید از برکه ناشتا ----- آنچه که واماند ز مهتاب خورد
چهره افسونگر زیبای ماه ----- زرد شد و زردی کمرنگ شد
خاموش، آهسته در آن دوردست ----- ناله جانکاه شباهنگ شد
جوجه بنالید و کبوتر پرید ----- بالزنان روی به صحرا گذاشت
یاد من آورد که آن مرغ نیز ----- رفت و مرا اینجا تنها گذاشت
چشم من اندر افق بیکران ----- بس شبح نغز و دلاویز دید
مبهم و تاریک و در آمیخته ----- صبح بهار و شب پاییز دید
دید در آنچه که دمد آفتاب ----- کشمکش زندگی و مرگها

[DELFAN]

مرگ قو

شنیدم که چون قوی زیبا بمیرد ----- فریبنده زاد و فریبا بمیرد

شب مرگ تنها نشیند به موجی ----- رود گوشه ای دور و تنها بمیرد

در آن گوشه چندان غزل خواند آن شب----- که خود در میان غزل ها بمیرد

گروهی برآنند کاین مرغ شیدا----- کجا عاشقی کرد آن جا بمیرد

شب مرگ از بیم آن جا شتابد----- که از مرگ غافل شود تا بمیرد

من این نکته گیرم که باور نکردم ----- ندیدم که قویی به صحرا بمیرد

چو روزی ز آغوش دریا برآمد ----- شبی هم در آغوش دریا بمیرد

تو دریای من بودی آغوش واکن ----- که می خواهد این قوی زیبا بمیرد

[DELFAN]

ویژگی سخن


حمیدی از میان شعرای کهن بیشتر به سبک ناصر خسرو متمایل است؛ با این فرق که شعر حمیدی از مشکلات و پیچیدگی های آن شاعر بزرگ دور است. زبان شعر این شاعر، بسیار ساده تر و لطیف تر و نیز مضمون شعر او نیز با شعر ناصر خسرو و بسیار متفاوت است. حمیدی از شعرای سبک موسوم به "سبک عراقی" از جمله نظامی گنجه ای نیز تاثیر بسیار پذیرفته است اما در کل باید او را بیشتر شاعری غنایی و بعد از آن موضوعات شعر او را بیشتر سیاسی، اجتماعی و وطنی دانست.

حمیدی هیچ علاقه ای به کار و سبک شعر نیما نداشت و با آن به شدت مخالف بود، چنانکه در زمان حیاتش سرزنش های بسیاری از طرفداران سبک نیمایی شنید.

مرحوم دکتر غلامحسین یوسفی در "چشمه روشن" درباره حمیدی می گوید: "شاعری است سریع التأثیر و آتشین طبع و نستوه و با واکنشهای روحی شدید در برابر هر چه بر او می گذرد.از عشق و دوستی و محبت یا بی وفایی و مخالفت گرفته تا موضوعات اجتماعی.
این حالات و تجربه ها در شعرهای متنوع او جلوه گر است. به علاوه آنچه را نیز در بیان احوال درونی انسان و مسایل و مصائب بشری سروده و رنگ حکمت و اندیشه ورزی دارد باید بر این مجموعه افزود خاصه که آثاری است ژرف و پرمعنی در مجموعه آثار او برخی اشعار برجسته نظیر در امواج سند، بت شکن بابل، مرغ سقا، معنای عمر، جام شکسته و امثال آنها کم نیست".

[DELFAN]

من آن آسمانی سروش خدایم

که فخری به حوا و آدم ندارم

مسیحای مریم شناسد به معجز

کمی از مسیحای مریم ندارم

سخندان شناسد که من اوستادم

که استادی کس مسلم ندارم

به سحر سخن راه اعجاز پویم

بسی گویم و ژاژ و درهم ندارم

به هر سبک و هر بحر و هر شیوه گفتم

که دانند همتا و همدم ندارم

همه شاهکار است گفتارهایم

به اندیشه و لفظ ماتم ندارم

سخن هر چه گفتم همه نغز گفتم

شکرهای آلوده باسم ندارم

از آن شعر من خلق را نیک افتد

[DELFAN]

گل ناز

از  برون  آمد   صداي  باغبان      گفت  كو   ارباب؟   كارش   داشتم
از درون گفتم كه اينجايم، بگو      گفت   هر جا  هر چه  بايد  كاشتم

   *    
گفتم آخر بود  در  گلهاي  تو       ناز  دلخواهي  كه  گفتم   داشتي؟
گفت در وا كن بيا بيرون ببين       هرگز اين گل‌ها كه كِشتم كاشتي؟
   *    
رفتم  و  ديدم كه سِـحر باغبان       معني    ناسازگاري    سوخته
آتشي از شمعداني‌هاي سرخ       در  حرير    سبزه‌ ها    افروخته
   *    
جعد شبنم دار سنبل خورده تاب       در هوا پاشيده مشك و زعفران
چشم   مست   نرگس   بيدادگر       بازگشته  تازه  از   خواب   گران
   *    
و آن بنفشه زرد و مشكين و كبود       غرق گل چسبيده  در آغوش هم
تا  جَهَد  از  محبس  شمشاد ها       رفته  بالا  از  سر  و  از دوش هم
   *    
زير   تار   گيسوي   افشان   بيد       سوسن و مينا و ناز افتاده است
هر زمان در سينه‌ي گلهاي سرخ       برگ  لرزان  چناران  برده  دست
   *    
لحظه‌اي در هر گلي كردم نگاه       زير  لب  گفتم كه پس آن  ناز  كو؟
باغبان بر شاخه‌اي انگشت زد       يعني اين ناز است، چشم باز كو؟
   *    
گفتم  اين  را  ديده  بودم  پيش از اين       اين كجا ناز است؟ اين ناز شماست
خشمگين شد گفت جز يك ناز نيست       يا   اگر  باشد  به   شيراز  شماست
   *    
باغبان گر اين سخن بي طعنه گفت       راستي را چشم جانش باز بود
كان گل نازي  كه  دلخواه  من است       يك گل ناز است و در شيراز بود

[DELFAN]

دلِ خسته‌ام محو بالاش بود
دو چشمم به دو چشم شهلاش بود

تنیده ز سیماب لزران ماه
یکی پرده بر چهر زیباش بود

دلم رشک می‌بُرد بر سایه‌ام
که افتاده آن لحظه در پاش بود

برآشفته چون ربه‌النوعِ عشق
به بد گشتن چرخ، دعواش بود

وزین مهر و ماهی که عاشق کُش است
ز خشم درون گرم پرخاش بود

نه در دشت جز باد جنبنده بود
نه جنبنده در باد مَاْواش بود

وگربود جز ما و جز بانگ ما
همان مرغ شب بود و آواش بود

در آن دورها کوه در زیر برف
به خواب گرانِ گواراش بود

نگاهی به شب کرد و لرزنده شاخ
که از جنبش باد، غوغاش بود

بپرسید از من که در خون ما
مگر نطفه‌ی بوم و خفاش بود

به جز ما و جز بوم و خفاش کیست
کز آبادی و نور پرواش بود

دریغا که من هرچه دارم به یاد
همین کاسه بود و همین آش بود

ز بانگش که آهنگ لرزنده داشت
مرا بود پیدا که سرماش بود

در آغوش اگر می فشردم تنش
چه جایی به از این؟ همین جاش بود

مرا خنده آمد از آن پرسشی
که چون شهد شیرین ز لبهاش بود

بدو گفتم ای مه ز گردون مبین
گناهی که خود ریشه از ماش بود

بدان هر چه پیش آیدت از بدی
کزآن دختر مست عیاش بود

بِراند-َم در آن روز از خویشتن
که عشقی چو خورشید و مه، فاش بود

بخواند-َم در این شب به سودای عشق
که از اختران بیم و سوداش بود

فریبنده شاگرد مکتب گریز
چه اندیشه ز استاد داناش بود

دریغ آن پری چهره کز بخت شوم
به سینه، دلِ نا شکیباش بود

دریغ آن دو جادوی امروز بین
که چیزی که کم دید فرداش بود

مرا راند و جای من آن را نشاند
که سگ شرمگین بود گر جاش بود

ولی آنکه از باج شاهان گریخت
به سر بال غولان صحراش بود

■

در اینجا به نرمی دهانم گرفت
به دستی که عمری تمناش بود

مرا گفت خندان زهی تنگ چشم
که سیری‌ش نی گرچه دنیاش بود

تو را گر چو من گوهر از دست رفت
رسیدی بدانجا که دریاش بود

چه اندیشه می‌باید از گوهری
که بشکست و در دل گهرهاش بود

وگر این گهر بود دیگر کجا
حمیدی و طبع گوهرزاش بود

دو معشوق گمنام؛ او بود و من.....
بنالیدم از دل که ای کاش بود